benmerkezci düşünme

Benmerkezcilik Nedir? Kaç Yaşında Son Bulur?

Benmerkezcilik Nedir? Kaç Yaşında Son Bulur?

Çocukların kimi zaman kurduğu cümleler ve kimi zaman yaptıkları davranışlar yetişkinlere mantıksız gelebilir. Bu davranışların çoğu gelişim dönemleri gereği sahip oldukları benmerkezcilikten kaynaklanır. Peki, hangi yaşa kadar çocuklar benmerkezci davranışlara sahip olurlar? Ebeveynler bu gibi durumlarda çocuklarına nasıl yaklaşmalıdır?

Benmerkezcilik Hakkında

Benmerkezcilik, diğer bir ismiyle egosantrizm; çocuğun kendisini dünyanın merkezine koyması ve çevresinde gerçekleşen olayları buna göre yorumlamasına verilen isimdir. Benmerkezciliğe sahip olan çocuk kendi düşüncesi ile diğer insanların düşüncesi arasındaki farkı algılayamazlar. Düşünceleri katıdır ve dış görünüşe göre karar verirler.

Benmerkezcilik, dil ve düşünce olarak iki alanda gözlenmektedir. Benmerkezci düşünme; çocuğun empati yapamaması, diğer kişilerin bakış açısından bakamamasıyla yaşadığı güçlük olarak tanımlanır. Benmerkezci konuşma ise çocukların “ben” kelimesini sıkça kullandığı ve cümlelerini bu kalıp üzerine kurguladığı konuşmalardır. 

Çocuklarda Benmerkezci Davranış Kalıpları Nelerdir?

benmerkezci düşünme

1) Paralel Oyun

Paralel oyun, 2-4 yaşlarındaki çocukların beraber oynuyor gibi gözüktükleri, aynı ortamda aynı oyuncaklarla oynadıkları fakat  birbirlerinden bağımsız oldukları, ortak amaç gütmedikleri oyunlardır. Bu oyunlarda benmerkezci düşüncenin etkisi ile her çocuk kendini oyunun lideri, baş kahramanı olarak düşünür. Onları bir arada oyun oynuyor gibi görebilirsiniz. Aslında onlar kendi kendilerine konuşup kendi dünyalarında kurdukları oyuna odaklanırlar.

2) Benmerkezci Konuşma

Benmerkezci konuşma evresinde olan 3-6 yaş aralığındaki çocuklar çevreyle iletişim çabasına girmezler. İletişim var gibi gözüksede bu evredeki çocuklar hep kendileri hakkında konuşurlar. Karşısında bulunan kişinin onu dinlemesi veya dinlememesi, söylediklerine bir cevap verip vermemesi onlar için çok önemli değildir. Örneğin; “Ben şimdi legoları üst üste dizip bir ev yapıyorum. Evim gökkuşağı gibi rengarenk. Hemen yeni bir lego almalıyım,” şeklinde konuşurlar. 

Tuija Aro ve arkadaşları tarafından yapılan araştırmalarda; dil, planlama, bellek gibi bilişsel yeteneklerle benmerkezci konuşmanın doğru orantılı olduğu saptanmıştır. Winsler ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma sonuçlarında ise benmerkezci konuşmanın daha esnek, daha yaratıcı ve daha orijinal fikirler sunma ile pozitif korelasyona sahip olduğu saptanmıştır.

3) Herkesin Her Şeyi Gördüğünü Düşünme

Benmerkezci evrede olan çocuklar onların gördüğünü sizin de gördüğünüzü, onların tanıdığı kişileri sizin de tanıdığınızı düşünürler. Bu sebeple benmerkezci evredeki bir çocukla yapacağınız bir telefon konuşması şöyle gerçekleşebilir:

Çocuk: “Gökyüzünde uçan balonları sen de gördün değil mi anne?” 

Siz: “Hayır görmedim canım.”

Çocuk: “Nasıl göremezsin, ama ben gördüm ve sen de görmüş olmalısın.” 

4) Suçluyu Kendileri Sanma

benmerkezci düşünme

Benmerkezci düşünce evresindeki çocuklar dünyanın kendi etraflarında döndüğüne inandıklarından dolayı herhangi yaşanan bir olayın kaynağını kendileri sanabilirler. 

Örneğin; babası o gece eve gelmeyen bir çocuk, “Sabah odamı toplamadığım için babam eve gelmiyor,” diye düşünebilir. Bu davranışlardan birçoğu bizlere garip gelse de gelişim dönemleri gereği çocukların hepsi bu evrelerden geçer. Bu gibi durumlarda çocukların bu düşüncesi onaylanmamalıdır. Onlara gerçekler söylenmeli ve sorunun ondan kaynaklanmadığı anlatılmalıdır.

Benmerkezcilik Kaç Yaşında Son Bulur? 

Pedagoglar benmerkezci düşüncenin çocuklarda genellikle 2 yaşlarında başlamasını ve 6 yaşlarda son bulacağını ön görürler. Son bulmayan benmerkezci düşünce yetişkinlik döneminde insanların; empati yeteneğinden uzak, başka insanlara ilişkilerinde gerçekleri fark etmekte zorlanan ve sağlıklı ilişkiler kuramayan bireylere dönüşmelerine sebebiyet verir.

Benmerkezci Düşünce Karşısında Ebeveynlere Öneriler

benmerkezci düşünen çocuk

Öncelikle benmerkezci düşüncenin çocuğunuzun normal bir gelişim basamağı olduğunu kabul ederek işe başlayın. Her çocuğun bu evrelerden geçtiğini ve bu davranışları sergilediğini unutmayın. Benmerkezci özelliğe sahip çocukların düşüncelerini engellemekten kaçının; fakat onlarla birlikte empati kurabilecekleri rol oynama, konuşma halkası vb. etkinlikler gerçekleştirin. 

Her şeyin ona ait olamayacağından ve paylaşmanın öneminden bahsedin. Çocuklar somut düşünen varlıklar olduğundan bahsetmek yeterli olmayacaktır. Bu sebeple onlara rol model olmanızda fayda var. Örneğin; arkadaşınıza bir kıyafetinizi ödünç verirken çocuğunuzun bu anı gözlemlemesini sağlayın. Çocuklar bu yaşlarda kıyaslamalı cümleleri anlamayabilirler. Örneğin; havada uçan bir kuşu sizin de gördüğünüzü düşünüyorsa, onunla zıtlaşmayın ve siz de aynı durumu ona yansıtmayın. Bu durum henüz somut algılama dönemine geçmeyen çocuklarda işe yaramayacak, sizinle empati kurmasını sağlamayacaktır. Bu gibi durumlarda oyun mükemmel bir araçtır. Onlara bol bol somut örnekler sunmaya özen gösterin. 

Flytoys ile Oyuncaklarını Paylaşan Çocuklar Yetiştirin

Sevgi paylaştıkça çoğaldığı gibi oyuncakların paylaşılması da çocukların hayal güçlerini birbirlerine aktarmasını sağlar. Flytoys çocuklarınızın yaratıcılıklarını ortaya çıkaracak yapılandırılmamış oyuncaklar üretir. Siz de çocuklarınıza paylaşmayı öğretecek oyuncaklar arıyorsanız, Flytoys’un oyuncaklarını incelemek için burayı tıklayabilirsiniz.